‘De koude, natte spons laat een donker bruine laag achter op mijn gezicht. Nog even de lippenstift aanbrengen, snel de afropruik op en klaar is kees. Nee, ik bedoel piet. Vol enthousiasme en gekkigheid ren ik naar buiten.’ Ja, zelf heb ik meerdere keren met plezier zwarte piet gespeeld. Toen de zwarte pieten discucssie een paar jaar geleden meer in het publieke debat kwam, hield ik me er het liefst verre van. Maar inmiddels niet meer: zwarte piet moet veranderen en de volgende tegenargumenten gaan niet op.

Disclaimer: deze blog is geen persoonlijke aanval op zwarte pieten aanhangers. Dit is een uitnodiging voor iedereen om zijn of haar eigen standpunten en argumenten na te gaan. Ik krijg het idee dat zodra ik in discussie ga over dit onderwerp (of er eentje lees), mensen zich persoonlijk aangevallen voelen. Dat hoeft niet, het is een uiting over het figuur zwarte piet, niet over een persoon die het speelt of er een mening over heeft.

Een van mijn velen zwarte piet momenten

Vorige week organiseerde Pakhuis de Zwijger een discussie avond over zwarte piet. Met onder meer oud-hoofdpiet Erik van Muiswinkel, politica Sylvana Simons, hoogleraar geschiedenis Alex van Stipriaan, en diverse individuen en actiegroepen die zich tegen zwarte piet verzetten. Tijdens deze avond werden persoonlijke verhalen verteld, leuke en minder leuke anekdotes opgehaald en vooral feiten gegeven om drogredenen te weerleggen.

In discussies over zwarte piet worden namelijk vaak drogredenen aangehaald; redenen die op het eerste gezicht overtuigend klinken, maar niet kloppen. In dit blog bespreek ik er een paar, link ik door naar leuke docu´s, filmpjes, columns en artikelen en geef ik mijn mening over een oplossing.

  • – “Zwarte piet is zwart omdat hij door de schoorsteen kruipt.”

Oke, als we dit verhaal willen behouden (wat ik persoonlijk een goed alternatief vind!), dan moeten we nog wel een paar dingen veranderen. Want als zwarte piet zwart is doordat hij of zij door de schoorsteen kruipt, dan zijn de dikke, rode lippen, het kroeshaar, de oorbellen en de schone pakjes nog niet verklaard. Deze elementen slaan allemaal terug op de karikature beeldvorming van zwarte mensen in het koloniale slavernij verleden. Hoewel dit verledentijd is en we de geschiedenis niet kunnen veranderen, kun we wel het heden veranderen door het verleden te erkennen en te laten zien dat we vandaag de dag geleerd hebben van dat koloniale verleden. Zwarte piet wordt dan schoorsteenpiet of roetveegpiet, maar alleen als ze enkel roetvegen hebben.

  • –  “Zwarte piet hoort bij de Nederlandse cultuur/traditie.”

Oke, gelukkig zijn culturen en tradities veranderlijk! Als er gezegd wordt dat zwarte piet bij de Nederlandse cultuur of traditie hoort, dan wordt het neergezet als een onveranderlijk, statisch iets en dat is natuurlijk niet zo. Door de jaren heen zijn er zoveel culturele tradities veranderd of geheel verdwenen. Denk hierbij aan het kiesrecht voor vrouwen (1922), het afschaffen van de apartheid in Zuid-Afrika (1990), het legaliseren van het homohuwelijk bij ons in 2001 en bij onze oosterburen pas op 1 oktober 2017! Wat we eerst als (ab)normaal beschouwden zouden we nu niet meer terug veranderen. Een aanpassing aan het figuur zwarte piet is dan ook zeker geen inbreuk op de Nederlandse cultuur of traditie, het is een ontwikkeling ervan.

Daarnaast is de geschiedenis van Sinterklaas duizenden jaren ouder dan het figuur zwarte piet, wie de goedheiligman pas vergezelde vanaf 1850. Wil er dus echt vastgehouden worden aan de geschiedenis, dan zal zwarte piet niet alleen qua uiterlijk moeten veranderen, maar eigenlijk helemaal moeten verdwijnen. 😉

  • – “Het is een kinderfeest, dat moet niet verpest worden!”

Niet voor alle kinderen is het een feest en dat zou het wel moeten zijn. Het feest hoeft niet afgeschaft te worden, er hoeven enkel een paar aanpassingen te gebeuren zodat alle kinderen – ook de Nederlandse kinderen met een kleurtje – mee kunnen genieten. Kinderen kun je alles wijsmaken, dus dat ‘het een kinderfeest is’, is een slecht excuus en kapt een verder gesprek direct af.

Daarnaast valt nog te betwijfelen of het echt een kinderfeest is. Eerder een volksfeest waar de kinderen centraal in staan, maar waarbij de ouders en de overheid óók een grote rol spelen. Het is óók een commercieel volksfeest, gefaciliteerd door de overheid. Een overheid die wegloopt als het om uitleg wordt gevraagd hierover.

In een fragment van Zondag met Lubach gaat Arjan Lubach op satirische wijze in op hoe Halbe Zijlstra (VVD) denkt over dit ‘vermoorden van een kinderfeest’ en hoe het geleidelijker zou moeten gaan:

  • – “Zwarte piet is niet racistisch, niemand linkt het aan slavernij!”

Toch is het figuur zwarte piet pas Sinterklaas gaan vergezellen in de tijd dat Nederland koloniën had en mensen tot slaaf maakten, niet eerder, niet later. Het lijkt misschien ver gezocht, maar we zien wel degelijk overeenkomsten tussen de kleding die tot slaaf gemaakten droegen in de tijd van de koloniën en de kleding die zwarte piet nu draagt. Ook de oorbel is terug te zien. En daarnaast zijn er nog de uiterlijke kenmerken die als karikaturen van donkere mensen worden uitgebeeld bij het vertolken van zwarte piet. Misschien linkt degene die dit zegt het fenomeen niet aan racisme, maar dat neemt niet weg dat het figuur zwarte piet racistische elementen heeft die terug gaan naar de tijd van slavernij. Meer weten, klik hier!

Stichting Nederland Wordt Beter weerlegden 10 drogreden, lees die ook vooral door!

Zwarte piet is racisme, en nu?

Het zomaar afschaffen of zonder toelichting veranderen van zwarte piet is geen oplossing. Ik denk dat niemand echt voor een afschaffing is. Het kennen van de geschiedenis is een eerste stap in het snappen van de verdeeldheid die er in Nederland is over zwarte piet en over racisme.

Stichting Nederland Wordt Beter richt zich op een toekomst zonder racisme en uitsluiting en hebben een lespakket gemaakt over de legendes rond Sint Nicolaas en de geschiedenis van de viering van het Sinterklaasfeest. Daarnaast wordt ingegaan op karikaturen en de bezwaren die tegen het figuur zwarte piet bestaan. Deze is hier gratis te downlowden. 

Ik denk dat naast het zelf kennen en erkennen van de geschiedenis, het ook belangrijk is dat hierin onderwezen wordt, zodat de volgende generatie kinderen hopelijk zwarte piet niet mee maakt en snapt waarom het (een andere) piet is geworden.

Bij het verdwijnen van het figuur zwarte piet, met al haar omstreden elementen, is Nederland er helaas nog niet. Want racisme en ongelijkheid is grotendeels onzichtbaar. Ik denk dat het figuur zwarte piet een goed begin is om de verdere discussie over racisme en ongelijkheid binnen onze samenleving aan de tand te voelen (Denk hierbij niet alleen aan racisme en ongelijkheid gericht op zwarte mensen, maar ook op vluchtelingen, invalide mensen, geloofsgroepen,etc.). Dit moet vanuit de overheid komen, maar ook vanuit een empathische, open en respectvolle samenleving die in gesprek gaan met elkaar en naar elkaar luisteren.

© Isis Brandt Corstius

Om begrip en kennis te genereren kan je jezelf inlezen (bijvoorbeeld met het boek Witte Onschuld van Gloria Wekker), documentaires bekijken (Sunny Bergman maakte o.a. Zo Zwart Als Roet, waarbij ze ingaat op het vermeende racistische karikatuur van zwarte piet. en Wit Is Ook Een Kleur, waarin ze wilt achterhalen waarom veel witte mensen zich verongelijkt voelen of boos worden als het over racisme en witte privileges gaat.) en hier verder over nadenken of praten.

Verder denk ik dat mensen zich ook bewust moeten zijn van (onbewuste) beeldvorming in de media. Weinig mensen zullen de berichtgeving over de demonstranten en wegblokkades in Friesland met de intocht gemist hebben. In de media kwamen verschillende berichten naar voren, die best wel vertekend waren. Docent geschiedenis en filosofie Joris Verheijen schreef hier een column over en ook schrijfster Alma Mathijsen, wie in de bus met demonstranten zat, schreef het voorval van zich af.

Verder worden er met regelmaat interessante discussie avonden en lezingen georganiseerd en zijn deze vaak ook online terug te zien. Kijk hier om de hele avond van de Hoe overleef ik de zwarte pieten-discussie? van Pakhuis de Zwijger terug te kijken.

Toch liever een kortere recap, vol humor en met goede argumenten? Check deze aflevering van Zondag met Lubach!

Ik hoor graag wat jij vindt, maar wel in een normaal gesprek.
Laat een reactie achter onder dit bericht en deel het met vrienden! 😉